काठमाडौँ । भक्तपुरको खरिपाटीस्थित नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको तालिम केन्द्र अस्थायी होल्डिङ सेन्टरमा परिणत भएको एक साता पुग्न लागेको छ । बल्खु, शङ्खमुललगायत क्षेत्रका सुकुमवासी बस्ती हटाइएपछि यहाँ आश्रय लिइरहेका ८९ परिवारका १ सय ९२ जनाको दैनिकी विस्तारै नयाँ लयमा अभ्यस्त बन्दै गएको छ ।

विसं २०४४ देखि बल्खुको सुकुमवासी बस्तीमा छिमेकी भएर बसेका ८४ वर्षीय मानबहादुर राई र ७२ वर्षीय गोपाल तामाङ अहिले आफूहरू एक परिवार भई बसेको अनुभूति भइरहेको बताउँछन् । राई श्रीमतीसहित सेन्टरमा बस्दै आएका छन् भने तामाङ एक्लै छन् ।

होल्डिङ सेन्टरमा बिहानको चिया नास्तापछि सेन्टरको परिसरको चौरमा हिँडडुल, क्यान्टिनमा नास्ता र दिनभरका गफले उनहरूको दैनिकी जोडिएको छ । सेन्टरमा अस्थायी बासका लागि राम्रो व्यवस्था भए पनि आफूहरू सुरक्षित र सम्मानजनक पुनस्र्थापनाको पर्खाइमा भएको बताए ।

‘बिहान ५ बजे उठ्छौँ, यसो हिँड्छौँ, चिया खान्छौँ । धन्यवाद छ सरकारलाई, अहिलेको अस्थायी व्यवस्था ठिक छ,’ राई भन्छन्, ‘तर सरकारले स्थायी व्यवस्थातर्फ पनि चाँडै काम गरिदिए राम्रो हुन्थ्यो ।’

तामाङको अपेक्षा पनि उस्तै छ, ‘खाना र बस्न अहिले सुविधा छ । अब स्थायी बासस्थानको व्यवस्था छिटो भए हुन्छ भन्ने आशामा छौँ ।’

यता, सेन्टरको खुला प्राङ्गणमा खेलिरहेका छन् २८ वर्षीया खुस्बु खातुनका चार सन्तान । आफ्ना चार बालबच्चाजस्तै खातुन पनि सामूहिक बसाइले अपरिचितहरूबीच पनि आत्मीयता बढाएको बताउँछिन् । ‘धेरै जना भएर रमाइलो लाग्छ । खानपान र बसोबास ठिक छ । साथीहरूसँग गफ गरेर दिन बित्छ,’ खातुनले भने ।

तर उनको चिन्ता बालबालिकाको भविष्य र पुनस्र्थापना छ । ‘बच्चाको पढाइ नरोकिने व्यवस्था सरकारले मिलाइदियो भने राम्रो हुन्छ,’ उनले भने । सोही सेन्टरमा बस्दै आएका ५६ वर्षीय प्रेमबहादुर हुमागाईं पेसाले सवारी चालक हुन् । दुर्घटनापछि काम गर्न नसकिरहेको अवस्थामा उनी यहाँ आएका हुन् ।

उनले भूमिहीन सुकुमवासी र अव्यवस्थित बसोबासीहरूको वास्तविक विवरण सङ्कलनलगत्तै व्यवस्थापन गर्न माग गर्दै आएका छन् । उनले भने, ‘बस्ती हटाएपछि सरकारले खाना र बस्ने व्यवस्था गरेकामा धन्यवाद,’ उनी भन्छन्, ‘तर वास्तविक सुकुमवासीको पहिचान गरेर उनीहरूलाई रोजगारी र स्थायी व्यवस्थातर्फ लैजानुपर्छ । यहाँ बस्दा आफ्नै काम छोड्नुपरेको छ ।”

होल्डिङ सेन्टरमा बसोबासको व्यवस्थापनलाई लिएर सांसदहरूले पनि स्थलगत अवलोकन गरेका छन् । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयको सहजीकरणमा पुगेका सांसदहरूले आश्रय लिइरहेकासँग कुराकानी गर्दै उहाँहरूको आवश्यकता र अवस्थाबारे जानकारी लिएका छन् ।

कानून, न्याय तथा मानवअधिकार समितिकी सभापति समीक्षा बाँस्कोटाले खरिपाटीको व्यवस्थापन अपेक्षाभन्दा राम्रो पाएको प्रतिक्रिया दिइन् । ‘ट्वाइलेट, खुला ठाउँ, सरसफाइ, स्वास्थ्य सेवा, एम्बुलेन्स सबै व्यवस्थित देखियो,’ उनले भनिन्, ‘बालबालिकाको शिक्षामा थप समन्वय आवश्यकता रहेछ ।’

सांसद यज्ञमणि न्यौपानेले भक्तपुरको व्यवस्थापन तुलनात्मक रूपमा व्यवस्थित देखिएको बताए । ‘बसोबास सहज देखिन्छ । अब राज्यले पुनर्बास, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीतर्फ ध्यान दिनुपर्छ,’ उनले भने । सांसद मनमाया विश्वकर्माले पनि खानेबस्ने व्यवस्थामा गुनासो नदेखिएको उल्लेख गर्दै विशेषगरी गर्भवती, सुत्केरी, ज्येष्ठ नागरिक र बालबालिकाको आवश्यकतामा थप ध्यान दिनुपर्ने बताइन् ।

होल्डिङ सेन्टर व्यवस्थापनमा सहरी विकास मन्त्रालयले मुख्य व्यवस्थापनको काम गरिरहेको छ । महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय र खानेपानी मन्त्रालयले आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराइरहेको छ । साथै प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयले समन्वय गरिरहेको जनाएको छ ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयकी स्वकीय उपसचिव प्रकृति ढकालकाअनुसार सेन्टरमा मानसिक स्वास्थ्य परामर्शसँगै स्वास्थ्योपचार र औषधि उपलब्ध गराइएको जानकारी दिए । सुकुम्वासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीको वास्तविक समस्याको पहिचान र न्यायोचित व्यवस्थापनका लागि जनप्रतिनिधिहरूलाई पनि अवलोकनका लागि आग्रह गरिएको उनले बताए । ‘यस संवेदनशील विषयमा वस्तुस्थिति बुझ्न र जनप्रतिनिधिको अनुभव समेट्न सांसदहरूको सहभागिता गराइएको हो,’ उनले भने ।

सेन्टरका प्रशासन प्रमुख भरत केसीका अनुसार अहिले ३० जना बालबालिकाका लागि ‘मल्टिग्रेड टिचिङ’ सुरु गरिएको छ । ‘आइतबारदेखि नजिकैका विद्यालयमा भर्ना गर्ने तयारी भइरहेको छ,’ उनले भने ।

जागृति माविका शिक्षक रमेश मैनालीका अनुसार सामाजिक सञ्जालमा बालबालिकाको अवस्था देखेपछि शिक्षकहरू स्वयम् सहकार्यका लागि विद्यालय तयार रहेको बताए । ‘हाम्रो विद्यालयमा थप ४० जना विद्यार्थी पढाउने क्षमता छ । स्कुल बसको व्यवस्थासहित यहाँका बालबालिकालाई पढाउन तयार छौँ,’ उनले भने ।

अस्थायी होल्डिङ सेन्टरमा बसोबास गरिरहेका परिवारका बालबालिकाको शिक्षा प्रभावित हुन नदिनका लागि पायक पर्ने विद्यालयमा पढाउने व्यवस्था मिलाउने तयारी तत्कालै थाल्ने सेन्टरका प्रशासन प्रमुख केसीले बताए ।